ضربه گیر بالابر چیست
ضربه گیر بالابر قطعه ای ارتجاعی یا هیدرولیکی است که در پایین ترین نقطه چاهک نصب میشود تا در صورت سقوط آزاد کابین یا عبور آن از حد مجاز پایین، انرژی جنبشی ناشی از سقوط را جذب کرده و از متلاشی شدن کابین جلوگیری کند. در واقع این قطعه پاسخ سریع سیستم ایمنی به خطای ترمزهاست و کابین را با یک شتاب کاهنده و ایمن متوقف میکند.
انواع ضربه گیر بالابر
انواع ضربه گیر بالابر به طور کلی به سه دسته اصلی تقسیم میشوند : ضربه گیر های پلی اوریتان (پلاستیک فشرده)، ضربه گیرهای فنری، و ضربه گیر های هیدرولیکی (روغنی) که هر کدام بر اساس سرعت نامی و ظرفیت تحمل بار دستگاه انتخاب و نصب میگردند. در یک انتخاب مهندسی شده، نوع بافر مستقیما به وزن کابین و سرعت حرکت آن بستگی دارد.
ضربه‌گیرهای پلی اوریتان (مستهلک کننده انرژی) : این نوع بافرها از جنس پلاستیک های بسیار فشرده و منعطف ساخته می شوند. عملکرد آنها به این صورت است که انرژی ضربه را در خود جمع کرده و باعث تغییر شکل فیزیکی (فشرده شدن) میشوند. از این مدل بیشتر در بالابرهایی با سرعت پایین (معمولا کمتر از 1 متر بر ثانیه) و آسانسورهای خانگی یا هیدرولیک استفاده میشود. قیمت مناسب و نیاز به نگهداری کم از مزایای اصلی این نوع است.
ضربه‌گیرهای هیدرولیک و فنری (جذب کننده انرژی) : وقتی صحبت از بالابرهای صنعتی سنگین یا آسانسورهای پرسرعت برج ها میشود، مدل‌های پلی اوریتان دیگر پاسخگو نیستند. ضربه گیرهای هیدرولیکی با استفاده از فشرده سازی روغن و کنترل جریان سیال در یک سیلندر، انرژی جنبشی بسیار عظیم را به گرما تبدیل کرده و کابین را با نرمی خاصی متوقف میکنند. مدل های فنری نیز با فشرده شدن حلقه های فولادی خود نیروی وارد شده را دفع میکنند. انتخاب بین این مدل ها در زمان خرید بالابر نیازمند مشاوره دقیق با مهندسان طراح است.
ضربه گیر بالابر چگونه کار میکند؟
ضربه گیر بالابر با تبدیل انرژی جنبشی (حرکتی) کابین در حال سقوط به انرژی پتانسیل کشسانی (در مدل های فنری و پلی اوریتان) یا انرژی گرمایی (در مدل های هیدرولیکی) کار میکند؛ به این ترتیب که با ایجاد یک مقاومت فزاینده در برابر حرکت رو به پایین، سرعت کابین را به صورت تدریجی و نه ناگهانی، به صفر می‌رساند. این توقف تدریجی کلید حفظ جان مسافران است.
نکاتی ایمنی در مورد ضربه گیر بالابر
مهم ترین نکته ایمنی در مورد ضربه گیر بالابر بازرسی دوره ای و چکاپ ماهانه آن توسط سرویس کار مجاز است؛ زیرا عواملی مانند رطوبت، زنگ زدگی فنرها، نشت روغن در بافرهای هیدرولیکی و ترک خوردگی در بافرهای پلی اوریتان میتواند در زمان بروز حادثه، عملکرد آنها را به طور کامل مختل کند. یک ضربه گیر معیوب تفاوتی با یک تکه سنگ در ته چاهک ندارد.
نکته دوم، تناسب قطعه با مشخصات فنی دستگاه است. گاهی اوقات مالکان برای کاهش هزینه ها در زمان تعمیر یا خرید بالابر از ضربه گیرهایی با ظرفیت نامناسب استفاده میکنند. اگر بافر برای وزن کابین شما خیلی ضعیف باشد، زیر بار له شده و کابین به زمین برخورد می کند. اگر بیش از حد سفت و قوی باشد در صورت برخورد فشرده نشده و ضربه را عینا به مسافران داخل کابین منتقل میکند. بنابراین کالیبراسیون و انتخاب درست یک اصل غیرقابل چشم پوشی است.
علاوه بر این محیط قرارگیری ضربه گیرها (کف چاهک آسانسور) باید همیشه خشک، تمیز و عاری از زباله یا نخاله های ساختمانی باشد. جمع شدن آب در ته چاهک به مرور زمان باعث پوسیدگی پایه های نگهدارنده بافر و از بین رفتن خاصیت ارتجاعی آن میشود. تیم‌های پشتیبانی فنی موظفند در هر بار بازدید، فاصله ی استاندارد بین پایین ترین نقطه کابین و سطح برخورد ضربه گیر را با دقت میلی متری اندازه گیری و ثبت کنند.
اهمیت ضربه گیر در سیستم ایمنی بالابر
اهمیت ضربه گیر در سیستم ایمنی بالابر به حدی است که سازمان های استاندارد جهانی (مانند EN81 اروپا) صدور گواهی پایان کار و تاییدیه ایمنی برای هرگونه وسیله جابجایی عمودی را بدون نصب و تست موفقیت آمیز این قطعه کاملا غیرقانونی و ممنوع اعلام کرده اند. این قطعه نقش ناجی نهایی را در سناریوهای بحرانی بازی میکند.
در سیستم یک بالابر چندین لایه ایمنی از جمله ترمزهای موتور، سیستم پاراشوت (ترمز ایمنی روی ریل‌ها) و میکروسوئیچ های حد بالا و پایین وجود دارد. اما اگر به دلیل قطع برق، نقص فنی شدید یا پاره شدن همزمان بکسل‌ها تمامی این سیستم‌ها از کار بیفتند تنها چیزی که بین مسافران و کف بتنی چاهک قرار دارد، همین ضربه گیرها هستند. به همین دلیل است که اهمیت آنها فراتر از یک قطعه یدکی ساده است.
جمع‌بندی
در این مقاله به طور جامع بررسی کردیم که ضربه گیر بالابر چیست، چگونه انرژی مخرب سقوط را مهار میکند و چرا در انواع مختلف پلی اوریتان و هیدرولیک طراحی میشود. متوجه شدیم که حضور این قطعه به عنوان آخرین سد دفاعی در چاهک، برای جلوگیری از حوادث مرگبار تا چه حد حیاتی است. نصب اصولی سرویس و نگهداری مداوم و انتخاب ظرفیت متناسب با کابین، ضامن عملکرد صحیح این قطعه در روزهای بحرانی است. هیچگاه ایمنی را فدای هزینه ها نکنید؛ زیرا پیشگیری همیشه ارزانتر و عاقلانه تر از جبران خسارات است.
